Kinh tế số an toàn: Vì sao an ninh AI là điều kiện của tăng trưởng

Theo báo cáo "Khai phá tiềm năng AI Việt Nam 2026" do Strand Partners thực hiện, Việt Nam hiện có khoảng 245.000 doanh nghiệp ứng dụng AI, tương đương 26% tổng số doanh nghiệp, tăng đáng kể so với mức 18% của khảo sát một năm trước. Tài chính, ngân hàng dẫn đầu với 41% doanh nghiệp đã ứng dụng AI.

AI đang chuyển từ công cụ hỗ trợ thành hạ tầng của nền kinh tế số. Và cũng như mọi hạ tầng, nếu không an toàn, nó có thể trở thành điểm yếu của cả hệ thống.

Niềm tin là tài sản của kinh tế số#

Kinh tế số vận hành trên niềm tin: Người mua tin người bán, khách hàng tin ngân hàng, doanh nghiệp tin đối tác và dữ liệu của mình. Lừa đảo bằng AI tấn công trực tiếp vào niềm tin đó. Riêng năm 2025, lực lượng chức năng phát hiện hơn 4.200 vụ lừa đảo trực tuyến với thiệt hại ước tính trên 8.000 tỷ đồng, theo thống kê của Bộ Công an.

Thiệt hại không dừng ở số tiền bị chiếm đoạt. Mỗi vụ lừa đảo khiến người dân ngần ngại thanh toán số, doanh nghiệp tốn thêm chi phí xác minh, và thương hiệu bị mạo danh mất uy tín. Luật An ninh mạng 2025, có hiệu lực từ 01/7/2026, đã nhìn nhận rõ hơn nguy cơ đối với an ninh kinh tế trên không gian mạng.

Bốn hướng nghiên cứu tác động của AI#

1. Năng suất. AI giúp doanh nghiệp Việt Nam tăng năng suất đến đâu, ở ngành nào, và điều kiện nào để lợi ích lan tỏa đến doanh nghiệp nhỏ và vừa?
2. Việc làm và kỹ năng. Công việc nào thay đổi, kỹ năng nào cần bồi dưỡng để người lao động không bị bỏ lại phía sau?
3. Chuỗi giá trị. Doanh nghiệp Việt Nam đứng ở đâu trong chuỗi giá trị khu vực khi AI được ứng dụng rộng rãi?
4. Thương mại và thương mại điện tử. AI thay đổi cách mua bán, quảng cáo, chăm sóc khách hàng và thanh toán xuyên biên giới như thế nào?

An ninh kinh tế số: Bốn điểm cần bảo vệ#

Bộ chỉ số mức độ an toàn số của doanh nghiệp#

Một trong những sản phẩm dự kiến của chương trình CT6 "Kinh tế số an toàn Việt Nam ⁠-⁠ ASEAN" là Bộ chỉ số mức độ an toàn số của doanh nghiệp. Mục tiêu là giúp doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tự biết mình đang ở đâu và cần cải thiện gì. Các trụ cột đo lường sẽ được xây dựng và phản biện trong quá trình nghiên cứu, dự kiến bao gồm quản trị, dữ liệu, con người, năng lực ứng phó sự cố và an toàn chuỗi cung ứng số.

Gắn với hợp tác kinh tế Việt Nam ⁠-⁠ ASEAN#

ASEAN đã ban hành Hướng dẫn về Quản trị và Đạo đức AI năm 2024 và bản mở rộng về AI tạo sinh năm 2025, trong đó deepfake, mạo danh và lừa đảo là một trong các nhóm rủi ro được nêu rõ. Với tôn chỉ thúc đẩy hợp tác kinh tế Việt Nam ⁠-⁠ ASEAN của Hội, Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế số và An ninh kinh tế của Viện dự kiến chủ trì chuyên đề Kinh tế số an toàn trong Báo cáo An ninh AI Việt Nam ⁠-⁠ ASEAN thường niên, kiến nghị chính sách qua Hội và tư vấn chuyển đổi số an toàn cho hội viên.

An ninh AI không phải là chi phí cản trở tăng trưởng. Đó là điều kiện để tăng trưởng bền vững.