Luật Trí tuệ nhân tạo: Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì trước các mốc tuân thủ năm 2027

Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025 và có hiệu lực từ ngày 01/3/2026. Đây là đạo luật chuyên biệt đầu tiên của Việt Nam về trí tuệ nhân tạo. Sau đó, Chính phủ ban hành Nghị định số 142/2026/NĐ-CP ngày 30/4/2026 (hiệu lực từ 01/5/2026) quy định chi tiết thi hành Luật, và Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 33/2026/QĐ-TTg ngày 30/6/2026 về Danh mục hệ thống trí tuệ nhân tạo có rủi ro cao.

Với doanh nghiệp, câu hỏi lúc này không còn là "Luật có áp dụng cho mình không" mà là "Mình cần làm gì, trước mốc nào".

Ba nhóm nghĩa vụ cốt lõi#

Thứ nhất: Quản lý theo mức độ rủi ro. Điều 9 của Luật chia hệ thống trí tuệ nhân tạo thành ba mức: Rủi ro cao, rủi ro trung bình và rủi ro thấp. Nghị định 142/2026/NĐ-CP quy định nghĩa vụ phân loại và tiêu chí xác định từng mức. Hệ thống rủi ro cao và rủi ro trung bình phải có hồ sơ phân loại trước khi đưa vào sử dụng. Phân loại sai không chỉ là lỗi kỹ thuật mà có thể kéo theo trách nhiệm pháp lý.

Thứ hai: Minh bạch và gắn nhãn. Theo Điều 11 của Luật và Điều 18 của Nghị định 142/2026/NĐ-CP, bên triển khai phải thông báo rõ ràng và gắn nhãn dễ nhận biết đối với âm thanh, hình ảnh, video do AI tạo ra hoặc chỉnh sửa nhằm mô phỏng người thật hoặc tái hiện sự kiện thực tế, khi đưa ra công chúng. Việc chỉnh sửa kỹ thuật chỉ nhằm cải thiện chất lượng mà không làm thay đổi bản chất nội dung thuộc trường hợp không phải gắn nhãn hiển thị.

Thứ ba: Hạ tầng quản lý nhà nước. Nghị định 142/2026/NĐ-CP lần đầu thiết lập Cổng thông tin điện tử một cửa về trí tuệ nhân tạo và Cơ sở dữ liệu quốc gia về hệ thống AI, do Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý. Đây là nơi doanh nghiệp thực hiện các thủ tục thông báo, công khai theo quy định.

Danh mục hệ thống AI có rủi ro cao#

Quyết định số 33/2026/QĐ-TTg (hiệu lực từ 15/8/2026) xác định các hệ thống AI có rủi ro cao trong sáu lĩnh vực: Giáo dục, dân tộc và tôn giáo, y tế, ngân hàng, tố tụng, giao thông vận tải. Ví dụ trong ngân hàng là hệ thống AI tự động thực hiện giao dịch điện tử và hệ thống AI tự động quyết định cấp tín dụng.

Với các hệ thống thuộc Danh mục đã hoạt động trước ngày 15/8/2026, nhà cung cấp và bên triển khai phải hoàn thành nghĩa vụ tuân thủ theo lộ trình:

Các mốc thời gian cần ghi nhớ#

Bảy việc doanh nghiệp nên làm ngay#

1. Lập danh mục hệ thống AI. Liệt kê mọi hệ thống AI doanh nghiệp đang phát triển, cung cấp hoặc sử dụng, kể cả công cụ của bên thứ ba được tích hợp vào quy trình (trợ lý ảo, chấm điểm tín dụng, sàng lọc hồ sơ, tạo nội dung quảng cáo).
2. Xác định vai trò. Với từng hệ thống, xác định doanh nghiệp là nhà cung cấp hay bên triển khai, vì nghĩa vụ của hai vai trò khác nhau.
3. Phân loại rủi ro và lập hồ sơ. Đối chiếu từng hệ thống với tiêu chí của Nghị định 142/2026/NĐ-CP và Danh mục rủi ro cao. Khi còn phân vân giữa hai mức, nên chuẩn bị theo mức cao hơn.
4. Rà soát nội dung do AI tạo ra. Xác định các kênh đưa nội dung AI ra công chúng (website, mạng xã hội, quảng cáo, tổng đài) và thiết lập quy trình gắn nhãn.
5. Đối chiếu với pháp luật bảo vệ dữ liệu cá nhân. Kiểm tra cơ sở pháp lý của việc xử lý dữ liệu dùng để huấn luyện và vận hành AI theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15.
6. Bảo đảm con người giám sát. Quy định rõ ai có thẩm quyền phê duyệt, can thiệp và dừng hệ thống; lưu nhật ký vận hành; chuẩn bị quy trình ứng phó sự cố.
7. Đào tạo và phân công đầu mối. Chỉ định người chịu trách nhiệm tuân thủ AI và bồi dưỡng cho đội ngũ quản lý, kỹ thuật, pháp chế.

Viện có thể hỗ trợ gì#

Theo Đề án thành lập, Viện dự kiến thực hiện khảo sát mức độ sẵn sàng tuân thủ của hội viên Hội Phát triển hợp tác kinh tế Việt Nam ⁠-⁠ ASEAN, phát hành Bộ công cụ tự đánh giá tuân thủ (bản cơ bản miễn phí cho hội viên) và mở khóa bồi dưỡng "Quản trị an ninh trí tuệ nhân tạo" từ năm 2027, sau khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động khoa học và công nghệ.

Bài viết mang tính thông tin, tổng hợp từ văn bản pháp luật và các nguồn công bố; không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý cho từng trường hợp cụ thể. Doanh nghiệp nên đối chiếu văn bản gốc và cập nhật hướng dẫn mới của cơ quan có thẩm quyền.